Yoğun bağırsaq xəstəlikləri

Poliplər bağırsağın selikli qişasından bağırsağın boşluğuna doğru böyüyən törəmələrdir. Çox vaxt heç bir şikayət vermir. Bəzən qanama, selikli axıntı və defekasiya vərdişində dəyişiklik yaradır. Poliplərin bir qismi (adenomalar) illər ərzində xərçəngə çevrilə bilər. Yoğun bağırsaq xərçənginin əksəriyyəti belə poliplərdən inkişaf edir. Polipin kolonoskopiya zamanı vaxtında götürülməsi xərçəngin qarşısını almağa kömək edir.

Yoğun bağırsaq xərçəngi erkən mərhələdə çox vaxt əlamət vermir. Erkən mərhələdə aşkarlandıqda müalicə imkanları xeyli genişdir. Buna görə şikayəti olmayan insanlarda da müayinə (skrininq) tövsiyə olunur.

• Orta risk qrupu: bir çox beynəlxalq tövsiyələrə görə skrininq 45 yaşdan başlanır (bəzi ölkələrdə 50 yaşdan). Üsul kolonoskopiya və ya nəcisdə gizli qan testidir (FİT). Fasilələri həkim nəticəyə görə təyin edir.
• Yüksək risk qrupu: birinci dərəcəli qohumunda yoğun bağırsaq xərçəngi və ya irəliləmiş adenoma (böyük və ya displaziyalı polip) olanlar, iltihabi bağırsaq xəstəliyi olanlar, irsi sindromu olanlar. Bu qrupda müayinə daha erkən başlanır və daha tez-tez aparılır.
• Diqqət tələb edən əlamətlər: rektal qanama, defekasiya vərdişinin dəyişməsi, səbəbsiz arıqlama, qanazlıq, uzunmüddətli qarın ağrısı.

Bəzi bağırsaq xəstəliklərində irsiyyət mühüm rol oynayır: ailəvi adenomatoz polipoz (FAP), Lynch sindromu, Peutz–Jeghers sindromu, juvenil polipoz. Kron xəstəliyi və xoralı kolitdə də genetik meyil rol oynaya bilər. Ailədə bu xəstəliklərin olması sizin də mütləq xəstələnəcəyiniz demək deyil, amma riskinizi bilmək və müayinəyə daha erkən başlamaq vacibdir. Ətraflı: Bağırsaq xəstəlikləri irsən keçə bilərmi?

• Xoralı kolit yoğun bağırsağın selikli qişasının xroniki iltihabıdır. Əlamətləri: qanlı-selikli ishal, tez-tez defekasiya istəyi, qarın ağrısı, halsızlıq, çəki itkisi.
• Kron xəstəliyi həzm sisteminin istənilən hissəsini zədələyə bilən xroniki iltihabdır. Qarın ağrısı, ishal, çəki itkisi, bəzən anus ətrafında fistula və abseslərlə özünü göstərir.
• Diaqnostika: qan analizləri (CRP və digər iltihab göstəriciləri), nəcisdə kalprotektin, kolonoskopiya və biopsiya, lazım olduqda görüntüləmə üsulları.
• Müalicə: əsasən dərman müalicəsidir və qastroenteroloq tərəfindən aparılır. Bu xəstəliklər xroniki gedişlidir; müalicənin məqsədi remissiyaya (sakit dövrə) nail olmaq və onu qorumaqdır. Bəzi hallarda cərrahi müalicə tələb olunur.

Dr. Həsənova proktoloji müayinə zamanı iltihabi bağırsaq xəstəliyi şübhəsi yarandıqda diaqnozun kolonoskopiya və biopsiya ilə təsdiqlənməsini təşkil edir. Kron xəstəliyi ilə əlaqəli perianal fistula və abseslər cərrahi müalicə tələb edə bilər.

• Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
• Divertikulyar xəstəlik
• Qəbizlik və defekasiya pozğunluqları