Xidmət
Babasil (hemorroid): əlamətləri və müalicəsi
- Bölmə
- Xidmətlər
- Mütəxəssis
- Op. Dr. Dilarə Həsənova
- Klinika
- Modern Hospital, Bakı
- Həkimin praktikası — Dr. Həsənovanın özünün apardığı müayinə və müalicələr
- Ümumi məlumat — xəstəlik və üsullar barədə maarifləndirici mətn
Babasil nədir?
Qısa cavab
Babasil (hemorroid) anal kanaldakı damar yumaqlarının genişlənməsi, şişməsi və aşağı sürüşməsi nəticəsində yaranan xəstəlikdir. Hemorroidal toxuma hər insanda var və normal anatomiyanın bir hissəsidir. Şikayət yaratdıqda «hemorroidal xəstəlik» adlanır. Ən çox rast gəlinən əlamətlər defekasiya zamanı parlaq qırmızı qan, düyünlərin çölə çıxması, qaşınma və narahatlıqdır.
Növləri
- Daxili hemorroid — anal kanalın içində yerləşir. Adətən ağrısız qanama və düyünlərin çölə çıxması ilə özünü göstərir.
- Xarici hemorroid — anusun kənarında, dərinin altında yerləşir. Şişkinlik və narahatlıq yaradır. Damarın içində laxta əmələ gəldikdə (tromboz) qəfil başlayan şiddətli ağrı və göyümtül, bərk düyün olur.
- Kombinə hemorroid — hər iki növün birlikdə olması.
Daxili hemorroidin dərəcələri
| Dərəcə | Nə baş verir? |
|---|---|
| I | Düyünlər çölə çıxmır, əsas əlamət qanamadır |
| II | Düyünlər gücənəndə çölə çıxır və özü geri qayıdır |
| III | Düyünlər çölə çıxır və yalnız əllə içəri itələnə bilir |
| IV | Düyünlər daim xaricdədir, içəri keçmir |
Daxili hemorroidin dərəcələri
I dərəcə
Düyünlər çölə çıxmır, əsas əlamət qanamadır
II dərəcə
Gücənəndə çölə çıxır və özü geri qayıdır
III dərəcə
Çölə çıxır və yalnız əllə içəri itələnə bilir
IV dərəcə
Daim xaricdədir, içəri keçmir
Əlamətləri
- Defekasiya zamanı və ya ondan sonra parlaq qırmızı qan (tualet kağızında, nəcisin üzərində, damcı şəklində)
- Anusdan düyünün çölə çıxması, «yad cisim» hissi
- Qaşınma, islaqlıq, selikli axıntı
- Oturarkən narahatlıq
- Tromboz zamanı kəskin ağrı və şiş
Daxili hemorroid adətən ağrı vermir. Ağrı varsa, trombozlaşmış hemorroid, anal çat və ya perianal abses də nəzərə alınmalıdır.
Səbəbləri və risk amilləri
- Xroniki qəbizlik və ya ishal, defekasiya zamanı güclü gücənmə
- Tualetdə uzun oturmaq (telefon, kitab)
- Hamiləlik və doğuş
- Oturaq həyat tərzi, uzun müddət eyni vəziyyətdə oturmaq (sürücülər, ofis işçiləri)
- Ağır fiziki iş, ağır yük qaldırma, bəzi idman növləri (atçılıq, velosiped, güləş, ağır atletika)
- Artıq çəki, alkoqol, az lifli qidalanma
- Yaş artdıqca birləşdirici toxumanın zəifləməsi, irsi meyil
- Qarındaxili təzyiqi artıran digər vəziyyətlər
Rektal qanama həmişə babasil demək deyil
Anusdan gələn qan ən çox babasil və ya anal çatla bağlı olur, amma eyni əlamət polip, iltihabi bağırsaq xəstəliyi və yoğun bağırsaq xərçəngində də ola bilər. Buna görə qanama heç vaxt normal hesab edilməməlidir və həkim müayinəsi tələb edir. 40–45 yaşdan yuxarı xəstələrdə, ailədə yoğun bağırsaq xərçəngi olduqda və ya qanamanın xarakteri şübhəli olduqda kolonoskopiya tövsiyə olunur.
Diaqnostika
- Şikayətlərin ətraflı dinlənilməsi
- Anusun baxışı və rektal barmaq müayinəsi
- Anoskopiya, rektoskopiya və ya videoproktoskopiya
- Göstəriş olduqda kolonoskopiya
Müalicə
Ümumi məlumat
Müalicə babasilin dərəcəsinə, şikayətlərə və xəstənin ümumi vəziyyətinə görə seçilir.
- Konservativ müalicə: lifli qidalanma (gündə təxminən 25–35 q lif), gün ərzində kifayət qədər maye (adətən 1,5–2 litr, həkim başqa cür məsləhət görmürsə), qəbizliyin və ishalın aradan qaldırılması, venotonik dərmanlar, lokal məlhəm və şamlar, ılıq oturma vannası. Dərmanları həkim təyin edir. Dərman müalicəsi adətən kurs şəklində aparılır və nəticəsinə görə növbəti addım seçilir.
- Cərrahiyyəsiz (ofis) prosedurlar: daxili hemorroidlərdə band liqasiyası, skleroterapiya və infraqırmızı koaqulyasiya. Bu prosedurlar anesteziya tələb etmir və qısa çəkir. Ətraflı: Babasilin cərrahiyyəsiz müalicəsi
- Cərrahi müalicə: irəliləmiş (III–IV dərəcəli), tez-tez qanayan, ağırlaşmış və ya digər üsullara cavab verməyən babasildə tətbiq olunur. Hemorroidektomiya klassik üsulla və ya enerji cihazları (LigaSure, Harmonik skalpel) ilə aparılır. Seçilmiş hallarda staplerli hemorroidopeksiya (PPH, Longo əməliyyatı) və lazer üsulları da istifadə olunur. Trombozlaşmış xarici hemorroiddə ilk 48–72 saat ərzində düyünün kəsilib götürülməsi kəskin ağrını tez azalda bilər; gec dövrdə adətən konservativ müalicə seçilir.
Həkimin praktikası
Dr. Həsənovanın özünün apardığı müayinə və müalicələr
- Babasilin erkən mərhələlərində konservativ müalicə kursu təyin edir, nəticəni nəzarət müayinəsində qiymətləndirir.
- Babasilin ilkin mərhələlərində skleroterapiya tətbiq edir.
- Cərrahi müalicədə əsasən LigaSure ilə hemorroidektomiya aparır, o cümlədən IV dərəcəli və trombozla ağırlaşmış babasildə. Ətraflı: LigaSure ilə hemorroidektomiya
- Trombozlaşmış hemorroiddə, o cümlədən hamilə qadınlarda, trombektomiya aparır.
- Lazım olduqda eyni əməliyyat seansında anal polipləri, anal çatı və ya rektoseleni də aradan qaldırır.
- Əməliyyatları əsasən spinal anesteziya ilə aparır. Xəstələr çox vaxt həmin gün və ya ertəsi gün evə yazılır.
Əməliyyatdan sonra
- İlk sarğı adətən 24 saat sonra edilir.
- İlk günlərdə ağrıkəsicilər və nəcisi yumşaldan dərmanlar təyin olunur.
- Ilıq oturma vannası, gigiyena, lifli qida və kifayət qədər maye tövsiyə olunur.
- İlk ay ərzində bir neçə planlı nəzarət müayinəsi aparılır.
- Bərpa müddəti əməliyyatın həcmindən asılıdır və adətən 1–4 həftə arasında dəyişir.
- Mümkün ağırlaşmalar: ağrı, qanama, sidik ifrazının müvəqqəti çətinləşməsi, infeksiya, nadir hallarda anal daralma və təkrarlanma.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
- İlk dəfə qan gördükdə və ya qanama təkrarlandıqda
- Ağrı, şiş və ya çölə çıxan düyün olduqda
- 40–45 yaşdan sonra ilk dəfə belə şikayətlər başladıqda
- Defekasiya vərdişi dəyişdikdə, səbəbsiz arıqlama və ya qanazlığı olduqda
Tez-tez verilən suallar
Babasil öz-özünə keçərmi?
Yüngül şikayətlər qidalanma və defekasiya vərdişləri düzəldildikdə azala bilər. Amma genişlənmiş hemorroidal düyünlər adətən öz-özünə əvvəlki vəziyyətinə qayıtmır. Qanama, ağrı və ya çölə çıxan düyün olduqda müayinə lazımdır, çünki erkən mərhələdə əməliyyatsız müalicə şansı daha yüksəkdir.
Babasildə hansı həkimə müraciət etməli?
Babasil və digər anal nahiyə xəstəliklərini proktoloq (koloproktoloq) və ya ümumi cərrah müayinə edir. Proktoloq anusu və düz bağırsağı xüsusi alətlərlə müayinə edərək qanamanın səbəbini dəqiqləşdirir, babasilin dərəcəsini müəyyən edir və uyğun müalicəni seçir.
Babasil xərçəngə çevrilə bilərmi?
Xeyr, babasil xərçəngə çevrilmir. Amma babasil əlamətləri, xüsusən qanama, yoğun bağırsaq xərçəngi və polip kimi xəstəliklərdə də ola bilər. Ona görə qanamanın səbəbini müayinə ilə dəqiqləşdirmək vacibdir.
Babasil yalnız şamla müalicə olunurmu?
Adətən yox. Şam və məlhəmlər şikayətləri azaldır, amma müalicə qəbizliyin aradan qaldırılmasını, qidalanmanın dəyişdirilməsini və lazım olduqda damar tonusunu artıran dərmanları da əhatə edir. Müalicəni həkim babasilin dərəcəsinə görə təyin edir.
LigaSure əməliyyatından sonra nə vaxt işə qayıtmaq olar?
Bu, əməliyyatın həcmindən və işin növündən asılıdır. Bərpa adətən 1–4 həftə çəkir. Oturaq işdə çalışan xəstələrin çoxu daha tez işə qayıdır, ağır fiziki işdə isə daha uzun fasilə lazımdır. Dəqiq müddəti həkim nəzarət müayinəsində müəyyən edir.
Hamiləlikdə babasil müalicə olunurmu?
Bəli. Hamiləlikdə əsasən qidalanma, gigiyena və hamiləlik üçün təhlükəsiz lokal preparatlarla müalicə aparılır. Trombozlaşmış hemorroiddə kəskin ağrını azaltmaq üçün kiçik cərrahi müdaxilə mümkündür. Planlı əməliyyat adətən doğuşdan sonraya saxlanılır. Ətraflı: Hamiləlikdə və doğuşdan sonra babasil