Xidmət

Qəbizlik və defekasiya pozğunluqları

Bölmə: Xidmətlər
Mütəxəssis: Op. Dr. Dilarə Həsənova
Klinika: Modern Hospital, Bakı

Həkimin praktikası — Dr. Həsənovanın özünün apardığı müayinə və müalicələr
Ümumi məlumat — xəstəlik və üsullar barədə maarifləndirici mətn

Qəbizlik nədir?

Qısa cavab

Qəbizlik bağırsağın nadir boşalması (həftədə 3 dəfədən az), bərk nəcis, güclü gücənmə və ya tam boşalmama hissi ilə özünü göstərən vəziyyətdir. Bu şikayətlər 3 aydan uzun davam edirsə, xroniki qəbizlikdən danışılır. Qəbizlik ayrıca xəstəlik deyil, müxtəlif səbəblərin əlamətidir. Müalicə üçün əvvəlcə səbəb tapılmalıdır.

Normal defekasiya nə qədər olmalıdır?

Sağlam insanlarda defekasiya tezliyi gündə 3 dəfədən həftədə 3 dəfəyə qədər dəyişə bilər. Əsas məsələ tezlik deyil, nəcisin forması və defekasiyanın rahatlığıdır: defekasiya güclü gücənmə, ağrı və tam boşalmama hissi olmadan baş verməlidir.

Defekasiya pozğunluqlarının növləri

Funksional qəbizlik — struktur dəyişiklik olmadan, çox vaxt qidalanma və həyat tərzi ilə bağlı
Yavaş tranzit — nəcisin yoğun bağırsaqda yavaş hərəkəti
Obstruktiv defekasiya — nəcis düz bağırsağa çatır, amma xaric olunması çətinləşir: rektosele, düz bağırsağın sallanması, çanaq dibi əzələlərinin koordinasiyasının pozulması (dissinergiya)
Qəbizliklə gedən qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
İkincili qəbizlik — dərmanlar, endokrin xəstəliklər, nevroloji xəstəliklər, hamiləlik
Bəzi hallarda yoğun bağırsağın anadangəlmə uzun olması (dolixokolon, dolixosiqma) da qəbizliyə səbəb ola bilər

Gözdən qaçan səbəblər

Dərmanlar: sidikqovucular (diuretiklər), opioid ağrıkəsicilər, dəmir və kalsium preparatları, alüminium tərkibli antasidlər, bəzi antidepressantlar, bəzi təzyiq dərmanları, hormonal preparatlar
Endokrin xəstəliklər: qalxanabənzər vəzin funksiyasının azalması (hipotireoz), şəkərli diabet
Az maye və az lifli qidalanma
Defekasiya istəyini mütəmadi olaraq boğmaq (iş, səfər, ictimai tualetdən çəkinmə)
Az fiziki aktivlik
Qidanın tələsik yeyilməsi və pis çeynənməsi
Rektosele və çanaq dibi pozğunluqları
Uzun müddət həkim nəzarəti olmadan işlədici çaylar və həblər qəbul etmək

Təhlükəli əlamətlər (təxirə salmadan müayinə olunun)

Nəcisdə qan və ya qara nəcis
Səbəbsiz arıqlama, qanazlıq (anemiya)
40–45 yaşdan sonra ilk dəfə başlayan və ya xarakteri dəyişən qəbizlik
Ailədə yoğun bağırsaq xərçəngi və ya iltihabi bağırsaq xəstəliyi
Şiddətli qarın ağrısı, qusma, qazın çıxmaması
Qəbizlik ilə ishalın növbələşməsi, nəcisin nazikləşməsi (lent şəkilli nəcis)

Diaqnostika

Ətraflı sorğu: defekasiyanın tezliyi, nəcisin forması, qəbul olunan dərmanlar, qidalanma
Proktoloji müayinə və rektal barmaq müayinəsi
Qan analizləri (məsələn, qanazlıq, qalxanabənzər vəzin funksiyası, şəkər)
Göstəriş olduqda kolonoskopiya
Obstruktiv defekasiyada funksional müayinələr: defekoqrafiya, anal manometriya

Müalicə

Ümumi məlumat

Qidalanma: tərəvəz, meyvə, tam taxıllı məhsullar. Lif miqdarı tədricən artırılır, əks halda köp yarana bilər.
Maye: gün ərzində kifayət qədər su (həkim başqa cür məsləhət görmürsə).
Tualet vərdişi: səhər yeməyindən sonra müntəzəm vaxt ayırmaq, istəyi boğmamaq, ayaqların altına kiçik kürsü qoymaq, tualetdə telefonla vaxt keçirməmək.
Fiziki aktivlik: gündəlik gəzinti və sadə məşqlər bağırsağın hərəkətini artırır.
Dərmanlar: işlədici preparatları növünü və müddətini nəzərə alaraq həkim təyin edir.
Səbəbin müalicəsi: rektosele, endokrin xəstəlik və ya dərman təsiri aradan qaldırılır. Çanaq dibi dissinergiyasında fizioterapiya və bioloji əks-əlaqə (biofeedback) üsulu tətbiq olunur.

Həkimin praktikası

Dr. Həsənovanın özünün apardığı müayinə və müalicələr

Xroniki qəbizlikdə səbəbi araşdırır: proktoloji müayinə, rektosele və çanaq dibi problemlərinin qiymətləndirilməsi, lazım olduqda əlavə müayinələr.
Rektosele səbəbli obstruktiv defekasiyada cərrahi müalicə aparır.
Lazım olduqda xəstəni endokrinoloq, qastroenteroloq və ya fizioterapevt həmkarlarına yönləndirir.
Bağırsaq hərəkətini artıran sadə fiziki məşqləri və qidalanma tövsiyələrini sosial şəbəkələrdə maarifləndirici videolarda göstərir.

Tez-tez verilən suallar

Sena çayını uzun müddət içmək olarmı?

Sena kimi stimulyator təsirli işlədici çayları həkim nəzarəti olmadan aylarla, illərlə qəbul etmək tövsiyə olunmur. Belə vasitələr qəbizliyin səbəbini aradan qaldırmır, səbəb isə gözdən qaçır. Qəbizlik uzun sürürsə, müayinə olunmaq və uyğun müalicəni həkimlə seçmək lazımdır.

Qəbizlik babasilə səbəb olurmu?

Bəli, xroniki qəbizlik və defekasiya zamanı güclü gücənmə babasil və anal çatın əsas risk amillərindəndir. Ona görə bu xəstəliklərin müalicəsi qəbizliyin aradan qaldırılmasından başlayır.

Qəbizlikdə hansı həkimə müraciət etmək lazımdır?

Qəbizlik babasil, anal çat, rektosele və ya defekasiya çətinliyi ilə müşayiət olunursa, proktoloqa müraciət edin. Qarın ağrısı, köp, ürəkbulanma kimi əlamətlər ön plandadırsa, qastroenteroloq da müayinə edə bilər. Uşaqlarda ilk növbədə pediatr müayinəsi lazımdır.